همه ی ما در مورد تاثیر رنگ ها بر انسان و حتی حیوانات شنیده ایم و میدانیم که هریک از رنگ ها در روح و جسم ما نفوذ میکنند و در سکوت کامل بر بدن ما تاثیراتی میگذارند که در صورت اطلاع از آنها شگفته زده خواهیم شد. در این مطلب به طور اختصاصی دیدگاه اسلام و قرآن را درباره رنگها بررسی میکنیم.
روانشناسی رنگ ها در اسلام و قرآن
از کدام رنگ ها در قرآن نام برده شده است؟
در آیه های قرآن کریم از 6 رنگ سفید و سیاه، زرد، سبز، کبود (آبی) و قرمز نام برده که هر کدام از رنگ های استفاده شده به علت تاثیر آن رنگ در روح و تاثیر فیزیکی بر بدن انسان بیان شده است. در این مقاله سعی بر بیان مفصل این مطلب داریم:
سفید و سیاه (بقره/187؛ آلعمران/106؛ نحل/58؛ زمر/60؛ زخرف/17)
زرد (بقره/69؛ روم/51؛ زمر/21؛ حدید/20؛ مرسلات/33)
سبز (انعام/99؛ یوسف/43و46؛ یس/80؛ کهف/31؛ حج/63؛ الرحمن/76؛ انسان/21)
کبود (آبی)(انعام/69)
قرمز (فاطر/27)

رنگ آبی در قرآن کریم
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ ثَمَراتٍ مُخْتَلِفاً أَلْوانُها (27فاطر) «آيا نظر نكردهاى كه خدا از آسمان، آبى فرو فرستاد، به وسيله آن محصولاتى كه رنگهايش متفاوت است (از زمين) خارج ساختيم»
امام صادق (ع) در کتاب توحید مفضل با اشاره به رنگ کبود آسمان در شب میفرمایند: «پس تفکر کن که چگونه رنگ آسمان را کبود مایل به سیاه قرار داد که نگاه کردن مکرر به آسمان به دیده ضرر نرساند…»
همانگونه که خواندید رنگ آبی آسمان باعث ایجاد آرامش و تسکین روح و جسم انسان میشود از این رو خداوند آسمان را که مدام در معرض دید انسان است به این رنگ آفریده تا باعث آرامش روحی و فیزیولوژی انسان شود.
استفاده از رنگ آبی در روانشناسی نیز بسیار توصیه میشود زیرا همانگونه که گفته شد رنگ آبی باعث القای آرامش، تسکین و تمرکز میشود. استفاده از رنگ آبی در مسجد با ذات مسجد که جایگاهی برای تمرکز کردن برای ارتباط خالص با پروردگار است هماهنگ است و از طرفی نیز فضای آرامش بخش تری نسبت به سایر رنگ ها در مسجد ایجاد میکند. استفاده از رنگ آبی برای فرش سجاده ای مسجد و نمازخانه، برای رنگ پرده ، درب و پنجره نیز انتخاب بسیار خوب و کارآمد خواهد بود.

رنگ زرد در قرآن
صَفْراءُ فاقِعٌ لَوْنُها تَسُرُّ النَّاظِرينَ (69بقره)؛ «در حقيقت آن گاوى زرد است كه رنگش يك دست است كه بينندگان را شاد میسازد».
رنگ زرد رنگی شادی آفرین است و باعث تحرک و نشاط افراد میشود. رنگ خورشید به رنگ زرد و به معنای آغاز روزی پر انرژی و با انگیزه است. استفاده از این رنگ در تزئینات و جشن هایی که در مساجد و حسینیه ها برگزار میشود و یا برای زینت و آراستن مسجد توصیه میشود، زیرا این رنگ باعث القای نشاط و انگیزه و سرزندگی در مردم میشود .

اهمیت رنگ سبز در اسلام
رنگ سبز جز رنگ هایی است که بارها در قرآن به آن اشاره شده است . رنگ سبز جز زیبا ترین رنگ ها و نماد حیاط و امید به زندگی است. سبز نماد ایمان و اطمینان خاطر است. در اسلام رنگ سبز رنگ مقدسی است و اماکن مذهبی و مقبره امامان همگی با این رنگ آراسته شده اند.
الَّذي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ ناراً فَإِذا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ(80 یس)«(همان) كسى كه براى شما از درخت سبز، آتشى قرار داد و شما در هنگام (نياز) از آن (آتش) میافروزيد»
رنگ سبز یک رنگ بهشتی نیز نامیده میشود طبق آیه ی:
وَ يَلْبَسُونَ ثِياباً خُضْراً مِنْ سُنْدُسٍ وَ إِسْتَبْرَقٍ… (31 کهف)«و لباسهایی سبز، از حریر نازک و ضخیم، میپوشند، در حالی که در آنجا بر تختها تکیه کردهاند»
حضرت علی (ع)، نگاه به سبزه و چمن را دعا و تعویذی برای درمان بیماریها دانستهاند: «والنظر الی الخضرة نشرة» (نهج البلاغه، حکمت 400).
همان طور که گفتیم رنگ سبز نمادی از دین اسلام، ایمان و ائمه است و استفاده از رنگ سبز در مسجد بسیار توصیه میشود. تا آنجایی که رنگ گنبد مسجد النبی نیز به رنگ سبز است.
استفاده از فرش مسجد سبز رنگ باعث تقویت فضای معنوی و آرامش مسجد میشود زیرا همانگونه که گفته شد رنگ سبز رنگ بهشتی و نماد ایمان و اطمینان خاطر است.

رنگ قرمز در اسلام
مِنَ الْجِبالِ جُدَدٌ بيضٌ وَ حُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُها وَ غَرابيبُ سُودٌ (27 فاطر) «و از كوهها راهها (و رگهها)ى سپيد و سرخ، كه رنگهايش متفاوت است و سياه سياه (آفريديم)؟!
رنگ قرمز محرک بالا و رنگ پر شور و شوقی است از این جهت برای استفاده در تزیینات مسجد برای جشن ها و اعیاد توصیه میشود.

رنگ سفید و سیاه از نظر قرآن کریم
… وَ مِنَ الْجِبالِ جُدَدٌ بيضٌ وَ حُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُها وَ غَرابيبُ سُودٌ (فاطر/27)؛ «… و از كوهها راهها (و رگهها)ى سپيد و سرخ، كه رنگهايش متفاوت است و سياه سياه (آفريديم)؟!».
رنگ سفید نماد پاکی، لطافت، شرافت و زیبایی و شادمانی است. در قرآن از رنگ سفید در چند مورد یاد شده است رنگ سفید در توصیف فضای بهشت، نوشیدنی های بهشتی، و در توصیف همسران بهشتی استفاده شده است.
در برابر رنگ سفید روایت های زیادی از کراهت رنگ سیاه وجود دارد. رنگ سیاه رنگ دوزخیان است که این رنگ تطابق زیادی با سرنوشت و افکار سیاه و پلید آنان دارد.
البته ناگفته نماند که در دین اسلام رنگ سیاه نمادی برای عزا و ناراحتی است و این رنگ برای مجالس شهادت ائمه و سید و سالار شهیدان در محرم و سایر مناسبت ها استفاده میشود.
استفاده و به کار بردن از رنگ ها در زندگی روزانه
در مطالب بالا نظر اسلام در مورد رنگ ها را ذکر کردیم و خاصیت رنگ ها را شناختیم. از آنجایی که اسلام دین کاملی است و برای هر وجه از زندگی انسان و به سعادت رسیدنش برنامه هایی را قرار داده، برای بهتر زندگی کردن نیز او را راهنمایی کرده است. استفاده از رنگ هایی که اسلام آنها را شادمانی بخش خوانده در زندگی روزمره ما باعث میشود روحیات و عواطف ما بیشتر به سمت شادمانی و شاد زیستن سوق پیدا کنند و همین احوال درونی ما سبب موفقیت هرچه بیشتر ما شوند چرا که خداوند شادی و موفقیت انسان را دوست دارد و همان ابتدا برای خلقت ما به خود آفرین گفته است.
سخن پایانی
به طور کلی، رنگها در اسلام نه تنها به عنوان مفاهیم زیبایی و جلب توجه مورد استفاده قرار میگیرند، بلکه به عنوان نمادهایی از ارزشها، احساسات و معانی عمیقتر نیز شناخته میشوند که در ادبیات و فرهنگ اسلامی به کار میروند.