حضرت علی بن ابیطالب (ع) تنها فردی در تاریخ است که افتخار تولد در درون خانه کعبه را داشته و به همین دلیل به ایشان لقب «مولود کعبه» داده شده است. این واقعه از دیدگاه تاریخی و مذهبی یکی از بزرگترین فضایل ایشان به شمار میرود. در ادامه، تبیین کاملی از این موضوع، دلایل نامگذاری و دیدگاه مذاهب مختلف را مرور میکنیم.
چرا به امام علی (ع) مولود کعبه میگویند؟
این لقب به معنای «فرزند کعبه» یا «زاده شده در کعبه» است. بر اساس روایات تاریخی، در روز جمعه ۱۳ رجب سال ۳۰ عامالفیل، فاطمه بنت اسد (مادر امام علی) دچار درد زایمان شد. او کنار دیوار کعبه آمد و از خدا خواست که وضع حمل را بر او آسان کند. در این هنگام، دیوار کعبه (رکن یمانی) شکافته شد و او به درون کعبه وارد گشت و دیوار دوباره بسته شد. پس از سه روز، او در حالی که نوزادی در آغوش داشت از کعبه خارج شد.
مولود کعبه؛ جزئی است یا کلی؟
در منطق و ادبیات دینی، وقتی درباره «مولود کعبه» بحث میشود، این عنوان یک «مفهوم کلی» است (یعنی به معنای هر کسی که در کعبه به دنیا بیاید)، اما در عالم واقعیت و مصداق خارجی، این عنوان «منحصربهفرد» است.
-
به عبارت دقیقتر: این یک فضیلت اختصاصی است. تاریخ هیچ فرد دیگری (نه قبل و نه بعد از ایشان) را سراغ ندارد که در درون کعبه متولد شده باشد. بنابراین، امام علی (ع) «تنها مصداق» این عنوان کلی است.
دیدگاه شیعه و اهل سنت درباره مولود کعبه
دیدگاه شیعه:
شیعیان این واقعه را از مسلمات تاریخی و معجزات الهی میدانند. از نظر شیعه، تولد در مقدسترین مکان روی زمین، نشاندهنده پیوند عمیق میان «ولایت» و «توحید» است. شکافته شدن دیوار کعبه (که جای آن به نام رکن یمانی هنوز هم با وجود بازسازیهای مکرر مشخص است) سندی بر این مدعاست.
دیدگاه اهل سنت:
بسیاری از دانشمندان و محدثان بزرگ اهل سنت نیز به این حقیقت معترف هستند.
-
حاکم نیشابوری (از بزرگترین علمای سنت) در کتاب المستدرک مینویسد: «اخبار به تواتر رسیده است که فاطمه بنت اسد، امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب را در درون کعبه به دنیا آورد.»
-
بزرگان دیگری چون سبط بن جوزی و مسعودی نیز بر این واقعه تاکید کردهاند. اگرچه برخی از علمای متأخر اهل سنت سعی کردهاند افراد دیگری (مانند حکیم بن حزام) را نیز متولد کعبه معرفی کنند، اما اکثر محققان معتقدند روایات مربوط به امام علی (ع) از نظر سندی بسیار قویتر و مشهورتر است.
فلسفه و اهمیت این تولد
چرا خداوند اراده کرد که علی (ع) در کعبه متولد شود؟
-
قداست مقام ولایت: کعبه قبلهگاه مسلمانان است؛ تولد امام در آنجا پیامی است که برای رسیدن به حقیقتِ قبله، باید به ولایت علی (ع) تمسک جست.
-
تمایز از دیگران: این تولد، حجتی برای آیندگان بود تا جایگاه ممتاز او را نسبت به سایر صحابه درک کنند.
-
پاکی از شرک: ایشان در مکانی متولد شد که از بتها پاک شده بود (یا قرار بود به دست خود او پاک شود) و هرگز پیشانیاش در برابر بتی فرود نیامد.
تابلوی «مولود کعبه» اثر استاد فرشچیان
استاد محمود فرشچیان، نگارگر برجسته ایرانی، تابلویی بسیار باشکوه با همین عنوان خلق کرده است. در این اثر، لحظه بیرون آمدن فاطمه بنت اسد از شکاف دیوار کعبه در حالی که نوزاد (امام علی) را در آغوش دارد، به تصویر کشیده شده است. فرشچیان در این اثر با استفاده از خطوط منحنی و رنگهای روحانی، نوری را نشان میدهد که از درون کعبه به همراه نوزاد به عالم خارج میتابد.