مروان بن حکم یکی از جنجالی‌ترین، تأثیرگذارترین و در عین حال منفورترین شخصیت‌های تاریخ صدر اسلام است. او را «ابوالجبابره» (پدر جباران) می‌نامند، چرا که فرزندان و نوادگان او سال‌ها بر جهان اسلام حکم راندند. مروان کسی بود که با نفوذ در دستگاه خلافت، مسیر تاریخ را در مقاطع حساسی تغییر داد.
فهرست مطالب
مروان پسر حکم بن ابی‌العاص و عموزاده عثمان بن عفان (خلیفه سوم) بود. او به عنوان چهارمین خلیفه اموی و بنیان‌گذار سلسله «مروانیان» شناخته می‌شود؛ شاخه‌ای از امویان که پس از دوران سفیانیان (معاویه و یزید)، قدرت را برای دهه‌ها در دست گرفتند.
در ادامه، شرح کاملی از زندگی و نقش او را می‌خوانید:
تبار و پیشینه مروان بن حکم
مروان فرزند حکم بن ابی‌العاص و از خاندان بنی‌امیه بود. پدر او (حکم) کسی بود که به دلیل استهزای پیامبر اکرم (ص) و فاش کردن اسرار ایشان، از مدینه به «طائف» تبعید شد. پیامبر مروان را هم که آن زمان کودک بود، به همراه پدرش تبعید کرد و آن‌ها را «طرید رسول‌الله» (رانده‌شدگان پیامبر) نامیدند.
بازگشت به قدرت در دوران عثمان
پس از درگذشت پیامبر (ص) و ابوبکر، عمر نیز اجازه بازگشت به آن‌ها نداد. اما با روی کار آمدن عثمان بن عفان (که پسرعموی مروان بود)، مروان نه تنها به مدینه بازگشت، بلکه کلیددار خزانه و کاتب مخصوص خلیفه شد.
-
نقش در فتنه‌ها: بسیاری از مورخان معتقدند تندروی‌های مروان و نامه‌هایی که او با مُهر خلیفه علیه صحابه می‌نوشت، عامل اصلی شورش مردم علیه عثمان و در نهایت کشته شدن او بود.
در دوران امام علی (ع) و جنگ جمل
مروان از دشمنان سرسخت امام علی (ع) بود. او در جنگ جمل در جبهه ناکثین (طلحه و زبیر) حضور داشت.
-
یک جنایت عجیب: در میانه جنگ جمل، وقتی دید جبهه آن‌ها در حال شکست است، به طلحه (که در جبهه خودش بود) تیراندازی کرد و او را کشت؛ به این بهانه که طلحه در قتل عثمان مقصر بوده است!
-
او پس از شکست در جمل، توسط امام علی (ع) عفو شد، اما هرگز از کینه خود دست برنداشت.
حاکمیت مدینه و واقعه عاشورا
در دوران معاویه، او مدتی حاکم مدینه بود. هنگام مرگ معاویه، او به یزید نامه نوشت که تا دیر نشده از حسین بن علی (ع) بیعت بگیرد و اگر بیعت نکرد، او را بکشد. در مجلس ولید (حاکم مدینه)، مروان با اصرار زیادی از ولید می‌خواست که همان‌جا جان امام حسین (ع) را بگیرد.
رسیدن به خلافت و مرگ عجیب
پس از مرگ یزید و کناره‌گیری فرزندش (معاویه دوم)، مروان در سال ۶۴ هجری در «مرج راهط» به قدرت رسید و بنیان‌گذار شاخه مروانیان در سلسله بنی‌امیه شد.
-
مرگ: خلافت او بسیار کوتاه بود (حدود ۹ ماه). طبق روایات تاریخی، او توسط همسرش (فاخته، مادر خالد بن یزید) با بالشت خفه شد؛ چرا که مروان به فرزند او توهین کرده بود.
ویژگی‌های شخصیتی در تاریخ
-
فتنه‌انگیزی: او به «خَیطِ باطل» (نخِ باطل) معروف بود، چون هر جا فتنه‌ای بود، نام او می‌درخشید.
-
دشمنی با اهل‌بیت: او از هیچ کوششی برای تضعیف جایگاه امام علی (ع) و فرزندانش فروگذار نکرد.
مروان بن حکم در سریال «امام علی (ع)»
در سریال ماندگار «امام علی (ع)» به کارگردانی داوود میرباقری، نقش مروان بن حکم را بازیگر توانمند و پیشکسوت سینمای ایران، اصغر همت به زیبایی هرچه تمام‌تر بازی کرد.
او توانست حیله‌گری، نفوذ و شخصیت خاکستری و فتنه‌جوی مروان را به شکلی باورپذیر به تصویر بکشد، به طوری که بازی او در این نقش هنوز هم به عنوان یکی از نقاط قوت کارنامه هنری‌اش شناخته می‌شود.
