فهرست مطالب
مروان بن حکم یکی از جنجالیترین، تأثیرگذارترین و در عین حال منفورترین شخصیتهای تاریخ صدر اسلام است. او را «ابوالجبابره» (پدر جباران) مینامند، چرا که فرزندان و نوادگان او سالها بر جهان اسلام حکم راندند. مروان کسی بود که با نفوذ در دستگاه خلافت، مسیر تاریخ را در مقاطع حساسی تغییر داد.
مروان پسر حکم بن ابیالعاص و عموزاده عثمان بن عفان (خلیفه سوم) بود. او به عنوان چهارمین خلیفه اموی و بنیانگذار سلسله «مروانیان» شناخته میشود؛ شاخهای از امویان که پس از دوران سفیانیان (معاویه و یزید)، قدرت را برای دههها در دست گرفتند.
در ادامه، شرح کاملی از زندگی و نقش او را میخوانید:
تبار و پیشینه مروان بن حکم
مروان فرزند حکم بن ابیالعاص و از خاندان بنیامیه بود. پدر او (حکم) کسی بود که به دلیل استهزای پیامبر اکرم (ص) و فاش کردن اسرار ایشان، از مدینه به «طائف» تبعید شد. پیامبر مروان را هم که آن زمان کودک بود، به همراه پدرش تبعید کرد و آنها را «طرید رسولالله» (راندهشدگان پیامبر) نامیدند.
بازگشت به قدرت در دوران عثمان
پس از درگذشت پیامبر (ص) و ابوبکر، عمر نیز اجازه بازگشت به آنها نداد. اما با روی کار آمدن عثمان بن عفان (که پسرعموی مروان بود)، مروان نه تنها به مدینه بازگشت، بلکه کلیددار خزانه و کاتب مخصوص خلیفه شد.
-
نقش در فتنهها: بسیاری از مورخان معتقدند تندرویهای مروان و نامههایی که او با مُهر خلیفه علیه صحابه مینوشت، عامل اصلی شورش مردم علیه عثمان و در نهایت کشته شدن او بود.
در دوران امام علی (ع) و جنگ جمل
مروان از دشمنان سرسخت امام علی (ع) بود. او در جنگ جمل در جبهه ناکثین (طلحه و زبیر) حضور داشت.
-
یک جنایت عجیب: در میانه جنگ جمل، وقتی دید جبهه آنها در حال شکست است، به طلحه (که در جبهه خودش بود) تیراندازی کرد و او را کشت؛ به این بهانه که طلحه در قتل عثمان مقصر بوده است!
-
او پس از شکست در جمل، توسط امام علی (ع) عفو شد، اما هرگز از کینه خود دست برنداشت.
حاکمیت مدینه و واقعه عاشورا
در دوران معاویه، او مدتی حاکم مدینه بود. هنگام مرگ معاویه، او به یزید نامه نوشت که تا دیر نشده از حسین بن علی (ع) بیعت بگیرد و اگر بیعت نکرد، او را بکشد. در مجلس ولید (حاکم مدینه)، مروان با اصرار زیادی از ولید میخواست که همانجا جان امام حسین (ع) را بگیرد.
رسیدن به خلافت و مرگ عجیب
پس از مرگ یزید و کنارهگیری فرزندش (معاویه دوم)، مروان در سال ۶۴ هجری در «مرج راهط» به قدرت رسید و بنیانگذار شاخه مروانیان در سلسله بنیامیه شد.
-
مرگ: خلافت او بسیار کوتاه بود (حدود ۹ ماه). طبق روایات تاریخی، او توسط همسرش (فاخته، مادر خالد بن یزید) با بالشت خفه شد؛ چرا که مروان به فرزند او توهین کرده بود.
ویژگیهای شخصیتی در تاریخ
-
فتنهانگیزی: او به «خَیطِ باطل» (نخِ باطل) معروف بود، چون هر جا فتنهای بود، نام او میدرخشید.
-
دشمنی با اهلبیت: او از هیچ کوششی برای تضعیف جایگاه امام علی (ع) و فرزندانش فروگذار نکرد.
مروان بن حکم در سریال «امام علی (ع)»
در سریال ماندگار «امام علی (ع)» به کارگردانی داوود میرباقری، نقش مروان بن حکم را بازیگر توانمند و پیشکسوت سینمای ایران، اصغر همت به زیبایی هرچه تمامتر بازی کرد.
او توانست حیلهگری، نفوذ و شخصیت خاکستری و فتنهجوی مروان را به شکلی باورپذیر به تصویر بکشد، به طوری که بازی او در این نقش هنوز هم به عنوان یکی از نقاط قوت کارنامه هنریاش شناخته میشود.
