فهرست مطالب
چه راهکارهایی برای افزایش خلاقیت در کودکان می شناسید؟ بیشتر والدین دوست دارند بدانند کودکشان در چه زمینه هایی توانمند است و استعداد واقعی او کجاست. از این رو می توان گفت شناخت استعداد و میزان خلاقیت کودک، نقش مهمی در تصمیم های تربیتی و آینده او دارد. اگر پدر و مادر تصویر درستی از توانایی های فرزندشان نداشته باشند ممکن است ناخواسته او را به سمت مسیرهایی هدایت کنند که با روحیه و توانایی هایش همخوانی ندارد.
بنابراین توجه به علایق، رفتارها و واکنش های کودک کمک می کند انتخاب هدف ها آگاهانه تر باشد و کودک با آرامش و اعتمادبه نفس مسیر رشد خود را طی کند.
خلاقیت چیست و چرا خلاقیت در کودکان مهم است؟
اگر بخواهیم خلاقیت را به زبان ساده تعریف کنیم باید بگوییم که خلاقیت به معنای توانایی ساختن، فکر کردن به شکل متفاوت و پیدا کردن راه حل های تازه برای مسائل می باشد. کودک خلاق کسی است که ایده های نو دارد و از فکر کردن و خیال پردازی نمی ترسد.
افزایش خلاقیت در کودکان اهمیت زیادی دارد. چون این ویژگی می تواند یکی از مهم ترین سرمایه های شخصیتی آن ها در آینده باشد. لازم است بدانید که خلاقیت فقط به نوآوری محدود نمی شود بلکه به کودک کمک می کند تصمیم های بهتری بگیرد و مسیر زندگی موفق تری داشته باشد.
همچنین افزایش خلاقیت در کودکان تأثیر مستقیمی بر سلامت ذهنی و روانی کودک دارد و حتی حافظه او را تقویت می کند. کودکان خلاق ارتباط بهتری با دنیای اطراف خود برقرار می کنند، کنجکاوتر هستند و با علاقه بیشتری یاد می گیرند. در واقع تقویت خلاقیت به آرامش روحی کودک کمک نموده و او را برای موفقیت در مراحل بعدی زندگی آماده می سازد.
بهترین زمان برای افزایش خلاقیت در کودکان
به طور کلی بهترین زمان برای افزایش خلاقیت در کودکان بین ۴ تا ۱۰ سالگی می باشد. البته ناگفته نماند که کودکان از حدود دو سالگی نشانه هایی از خلاقیت را در رفتارها و بازی های خود نشان می دهند. اما این نشانه ها هنوز پراکنده و ناپایدار هستند.
در سنین زیر ۴ سال نیز کودک به دلیل تمرکز کم و شناخت محدود از دنیای اطراف، هنوز آمادگی لازم برای بروز خلاقیت عمیق را ندارد. به همین دلیل بسیاری از روان شناسان و پژوهشگران معتقدند که دوره اصلی شکوفایی خلاقیت از ۴ سالگی آغاز شده و تا حدود ۱۰ سالگی ادامه دارد.
اوج خلاقیت کودکان معمولاً در ۴ تا ۵ سالگی دیده می شود. به همین خاطر روانشناسان این بازه زمانی را حساس ترین و طلایی ترین دوره برای پرورش خلاقیت می دانند. زیرا در این سن ذهن کودک آزاد، کنجکاو و سرشار از ایده های تازه می باشد و اگر به درستی هدایت شود پایه های خلاقیت او برای سال های آینده شکل می گیرد.
نشانه های خلاقیت در کودکان
گاهی برای دیدن خلاقیت کودک لازم نیست دنبال نشانه های پیچیده بگردید. کافی است به نقاشی هایش، حرف هایی که می زند، نظرهایی که می دهد و حتی واکنش هایش به اتفاقات روزمره دقت کنید. از دل همین رفتارهای ساده می توان ردپای خلاقیت را دید. حتی تفسیر نقاشی کودکان هم راهی است برای شناخت استعدادها و ایده های پنهان آن ها. با این حال در ادامه به مهم ترین نشانه های خلاقیت در کودکان اشاره می کنیم.
- کودک خلاق بدون ترس و نگرانی، نظرها و پیشنهادهایش را بیان می کند و از گفتن ایده هایش خجالت نمی کشد.
- راه حل هایی که ارائه می دهد معمولاً متفاوت است و در میان همسالانش کمتر دیده می شود.
- در فعالیت های هنری مثل نقاشی، کاردستی یا بازی های خلاقانه، علاقه و توانایی بالایی نشان داده و کارها را با دقت و سلیقه انجام می دهد.
- برای حل یک مشکل چندین راه مختلف پشت سر هم پیشنهاد می کند.
- توانایی بالایی در شاد کردن دیگران دارد و رفتارهایش اغلب بامزه و دوست داشتنی است.
- دوست دارد در داستان ها یا مطالب کتاب ها تغییر ایجاد کند و آن ها را به شکل دلخواه خودش ادامه دهد.
- سؤال های عجیب، عمیق و پی درپی می پرسد و کنجکاوی بالایی دارد.
- افکار و احساساتش را با نقاشی و تصویر بهتر بیان می کند.
- همیشه به راحتی نظر دیگران را نمی پذیرد و دیدگاه انتقادی دارد.
- در مقایسه با همسالانش تفاوت های رفتاری و فکری مشخصی دیده می شود.
- داستان ها را با تخیل قوی در ذهنش می سازد و آن ها را پررنگ و زنده تصور می کند.
- هنگام تعریف ایده ها و صحبت کردن، هیجان و شور خاصی در کلامش دیده می شود.
راهکار عملی افزایش در کودکان در خانه
به جرات می توان گفت افزایش خلاقیت در کودکان یکی از مهم ترین نقش های والدین و مربیان می باشد. کودکانی که خلاقیت و توانایی حل مسئله بالاتری دارند معمولاً در محیط های آموزشی و اجتماعی عملکرد بهتری نشان می دهند.
برای شکوفا شدن این توانایی لازم است هم شرایط مناسب فراهم شود و هم موانع احتمالی شناخته شده تا استعدادهای کودک به درستی رشد کنند. به طور کلی راهکارهای عملی برای افزایش و پرورش خلاقیت در کودکان شامل موارد زیر می باشند:
فراهم کردن محیطی آزاد و بدون قضاوت
کودک زمانی می تواند خلاق باشد که از اشتباه کردن نترسد. ایجاد فضایی امن و صمیمی که در آن ایده ها بدون سرزنش شنیده شوند باعث می شود کودک با خیال راحت فکر کند، تجربه کند و دست به خلق ایده های جدید بزند. بی شک این احساس امنیت، اعتمادبه نفس او را تقویت می کند.
مشارکت والدین در فعالیت های خلاقانه
قطعا مشارکت والدین در فعالیت های خلاقانه نقش بسیار مهمی در افزایش خلاقیت در کودکان دارد. وقتی والدین در نقاشی، بازی، قصه سازی یا کاردستی کنار کودک قرار می گیرند پیام مهمی به او می دهند: آنهم خلاقیت ارزشمند می باشد. این همراهی بدون آموزش مستقیم کودک را تشویق می کند مسیر خلاقانه را با علاقه بیشتری دنبال نماید.
اختصاص دادن زمان بدون برنامه ریزی دقیق
زمان هایی که کودک بدون فشار برنامه و ساعت آزادانه بازی می کند بهترین فرصت برای شکل گیری خلاقیت می باشد. زیرا در این لحظات ذهن کودک آرام تر شده و ایده ها راحت تر رشد می کنند و به هم وصل می شوند.
تشویق کنجکاوی و پرسشگری
یکی دیگر از راهکارهای موثر برای افزایش خلاقیت در کودکان این است که آن ها را به کنجکاوی و پرسشگری تشویق کنید. خیلی ساده بگوییم سؤال پرسیدن قلب تفکر خلاق است. بنابراین وقتی والدین به سؤال های کودک با حوصله گوش می دهند و حتی او را به پرسیدن سؤال های بیشتر تشویق می کنند در واقع مسیر فکر کردن، تحلیل و ایده پردازی را در ذهن او باز می کنند.
محدود کردن زمان استفاده از وسایل الکترونیکی
کاهش زمان استفاده از موبایل، تبلت و تلویزیون به کودک کمک می کند وقت بیشتری را صرف بازی های واقعی، ساختن، خیال پردازی و کشف محیط اطراف کند. این فعالیت ها نقش مهمی در رشد خلاقیت دارند.
تغییر محیط بازی و خلاقیت
گاهی فقط تغییر فضا می تواند جرقه ای برای ایده های تازه و در نتیجه افزایش خلاقیت در کودکان باشد. به عنوان مثال رفتن به طبیعت، پارک، موزه یا مکان های فرهنگی تجربه های جدیدی در اختیار کودک می گذارد و ذهن او را با دنیای متفاوتی آشنا می کند.
تشویق به بازی نقش آفرینی
حتما می دانید که بازی های نمایشی و نقش آفرینی های مختلف تخیل کودک را فعال می کنند. وقتی کودک خود را در نقش های مختلف قرار می دهد یاد می گیرد مسائل را از زاویه های گوناگون ببیند و برای موقعیت های مختلف راه حل پیدا کند؛ مهارتی که هم خلاقیت و هم توانایی های اجتماعی او را تقویت می کند.
دسترسی آسان به ابزارهای خلاقانه
اگر به دنبال یک راهکار موثر دیگر برای افزایش خلاقیت در کودکان خود هستید حتما دسترسی آن ها را به ابزارهای خلاقانه آسان کنید. زیرا وقتی وسایل ساده هنری، بازیافتی و ابزارهای ساختنی در دسترس کودک قرار می گیرند او راحت تر می تواند ایده هایش را به عمل تبدیل کند.
در واقع این وسایل به کودک کمک می کنند فکرهایش را بسازد، امتحان کند و شکل تازه ای به آن ها بدهد. به عبارت ساده تر داشتن این ابزارها فرصت تجربه و آفرینش را به طور طبیعی در اختیار کودک می گذارد.
نقش والدین در افزایش و پرورش خلاقیت در کودکان
نقش والدین در افزایش خلاقیت در کودکان بسیار مهم و تعیین کننده می باشد. زیرا خانه اولین جایی است که کودک در آن احساس امنیت، آزادی و امکان ابراز خود را تجربه می کند. از این رو رفتار والدین، نوع حمایت و شیوه برخورد آن ها با ایده ها و اشتباهات کودک تأثیر مستقیمی بر ذهن خلاق او دارد.
والدینی که به کودک اجازه می دهند سؤال بپرسد، فکر کند، اشتباه کند و از اشتباهاتش یاد بگیرد در واقع بذر خلاقیت را در ذهن او می کارند. لازم است بدانید که حمایت بدون قضاوت مهم ترین اصل در این مسیر می باشد. والدینی که خودشان اهل تجربه، یادگیری و انعطاف هستند بهترین الگو برای فرزندشان به شمار می آیند.
